هۆكارەكانی شكستی دیموكراسیییەت لە كوردستان و ناوچە عەرەبییەكاندا

06/27/2019 08:13:36

پێش ئەوەی بچمە ناو بابەتەكەمەوە، بە كورتی پێناسەیەكی دیموكراسی دەكەم،  بۆ ئەوەی لەسەر بنەمایەكی زانستی لە بابەتەكە بدوێین.

مانا زاراوەییەكەی دیموكراسی لە مانا زمانەوانییەكەی جیاواز نییە لەوەدا نەبێ‌ كە چواچێوەكەی و شێوازەكەی و وردەكارییەكانی باسكردووە.

دیموكراسی واتە فەرمانڕەوایی گەل بۆ گەل،  ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە ڕێی نوێنەرانییەوە، ئەوەشی ئەمڕۆ بەرپا دەكرێت جۆری دووەمیانە واتە ناڕاستەوخۆ.  واتە گەل سەرچاوەی دەسەڵاتی تەشریعی و جێبەجێكارییە لە ڕێگەی نوێنەرانیەوە.

دیموكراسییەت سیستمێكە بۆ ڕێگریكردن لە حوكمی  خۆسەپاند و تاكڕەوی پەیڕەوی دەكرێت.

سیستمێكە دەسەڵات تێیدا بە ڕێگەیەكی ئاشتییانە لە ڕێگەی صندوقەكانی دەنگدانەوە ئاڵوگۆڕ دەكرێت، گەل نوێنەرانی خۆی هەڵدەبژێرێت و لە ڕێگەی ئەوانەوە چاودێری دەسەڵاتی تەنفیزی دەكات و دەتوانێ‌ لێپێچینەوەی لە گەڵدا بكات.

سیستمێكە دەسەڵاتەكان تێیدا جیاكراونەتەوە بۆ دەسەڵاتی تەشریعی و جێبەجێكردن و دادگایی.

سیستمێكە تێیدا كەمایەتییە سیاسییەكان مافی نەیارییان هەیەر لەچوارچێوەی یاسادا، هەروەها گەل و حزبە نەیارەكان مافی خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی دەربڕینی ئاشتییانەیان هەیە.

ئەمانە لایەنە ئەرێنییەكانی سیستمی دیموكراسیین، ئەگەر بە شبیوەیەكی یاساییانەو دوور لە ساختەكاری بەرپابكرێت و ئالییەتی گونجاوی بۆ دابنرێت و وڵات لە ڕێی موئەسسەساتەوە بەڕێوە ببرێت وئالییەتی گونجاو بۆ دابینكردنی بەرپاكردنی دانرابێت.

لایەنە نەرێنییەكانی دیموكراسییەت زۆرن، گرنگترینیان بریتییە لە دەسەڵاتی ڕەهای مرۆڤ لە تەشریعداناندا بێ‌ ڕەچاوكردنی سنوورەكان و بەها بەرزەكانی  ئایینەكان. ئەم لایەنە نەرێنییە هێشتا بە تەواوی بۆ مرۆڤایەتی دەرنەكەوتووە، واتە هێشتا مرۆڤایەتی نازانێ‌ لە شەرعییەتدان بە شتێكی وەكو زەواجی هاوڕەگەز(بۆ نموونە) چ دەرئەنجامێكی نەرێنی لێ ئەبێتەوەو ئەگەر لە هەموو دونیادا بەرپابكرێت سەر لە چییەوە دەردێنێت و مرۆڤایەتی  بە چ ئاقارێكدا دەڕوات.

یەكێكی تر لە نەرێنییەكانی ئەوەیە كە زۆرجار خەڵكی پێوەرێكی زانستییان پێ نییە بۆ هەڵبژاردنی نوێنەرەكانیان و دەكەونە ژێر كاریگەری ڕاگەیاندن  یان  سۆز و عاتیفەوە، زۆر جاریش خەڵكی چەواشە دەكرێن، بە تایبەت خەڵكە ڕەشۆكەكە، بۆ نموونە كلینتون زیاتر ئافرەتان دەنگیان دایێ‌ لەبەر قۆزییەكەی، ئۆباما لەبەر ئەوەی وتاربێژێكی بەهێز بوو.

یەكێكی تر ئەوەیە  هەركەسێك دەوڵەمەند نەبێت ناتوانێ‌ خۆی كاندید بكات چونكە پڕۆپاگەندەی هەڵبژاردن توانایەكی دارایی زۆری ئەوێت. خەڵكی بەتواناش ئەگەر سەر بە حزب نەبن هەلی خۆ كاندید كردن یان دەرچونیان زۆر دەگمەنە.

یەكێكی تر ئەوەیە كە مەرج نییە نوێنەرەكان هەمیشە گوزارش لە ڕاوبۆچوونی ئەو خەڵكە بدەن كە هەڵیان بژاردوون.

یەكێكی تر ئەوەیە كە لە سیستمی دیموكراسیدا دەنگی زانایەك و دانایەك و نەزانێك وەكو یەكە.

یەكێكی تر ئەوەیە سیستمێكە  تێیدا زۆرینە حوكم دەكات، تەنانەت ئەگەر ئەو زۆرینەیەش بە ڕێژەیەكی كەم بێت. واتە ئەو جۆرە حوكمە گوزارش لە ویستی هەموو میللەت ناكات.

من لێرەدا باسی  هەڵوێستی ئیسلام ناكەم لە دیموكراسییەت و باسی ئەوە ناكەم چەندی لەگەڵ بنەماكانی ئیسلام تەبایەو چەندی تەبا نییە، بەڵام بە شێویەكی ئەكادیمییانە باسی دەكەم وەكو سیستمێك ئەمڕۆ لە لە ڕوانگەی خەڵكییەوە باشترین سیستمەو زۆربەی وڵاتانی دونیا پیادەی ئەكەن و ئەوانەشی كە پیادەی ناكەن لافی ئەوە لێدەدەن كە دیموكراسین، بە تایبەت دوای شكستی بلۆكی ڕۆژهەڵات و سیستمی ئیشتراكی و كۆمۆنیزمی خەڵكی سیستمێكی تر بەدی ناكەن لەم سیستمە باشتر بێت بۆ حوكمڕانی. بەڵام بە شێوەیەكی گشتی هەڵوێستی ئیسلامییەكان دوو جۆرە، ئەویش لەسەر چۆنێتی ڕوانینیان بۆ دیموكراسییەت. ئەوانەیان كە وەكو یەك پاكێج سەیری دیموكراسییەت دەكەن و ئەڵێن بەش بەش ناكرێت ئەوا بە یەكجاری ڕەتی دەكەنەوە بەو بەڵگەیەی كە دیموكراسییەت بریتییە لە حوكمی غەیری خوا خواش ئەفەرموێت " إن الحكم إلا لله" و تێیدا گەل سەرچاوەی تەشریع و دەسەڵاتیشە لەكاتێكدا كە مرۆڤ ئازاد نییە نە لە تەشریع داناندا و نە هەڵبژاردنی دەسەڵاتداراندا. دەستەی دووەم كە وەكو یەك پاكێج تەماشای دیموكراسییەت ناكەن  ئەڵێن ئەتوانین بەش بەشی بكەین یان مەرجدار یان سنوورداری بكەین بە سنوورەكانی شەرع ئەوا ڕێگەی پێدەدەن وەكو ئامرازێك بۆ گەیشتنە حوكم و بەڕێوەبردنی وڵات.

زۆرێك لە وڵاتانی دونیا بەتایبەت وڵاتە ڕۆژئاواییەكان  و ئەمریكاو هەندێك لە وڵاتانی ئاسیاو ئەمریكای باشور لە دوای بەرپاكردنی ئەم سیستمە فەرمانڕەواییە_ بەو هەموو كەموكورتییەوە _ جێگیرییەك و ئارامییەك و پێشكەوتنێكی زۆریان بەخۆیانەوە بینیوە و لە ڕژێمی دكتاتۆری ڕزگاریان بووەو هاووڵاتیانیان مافەكانیان تا ڕادەیەك دەستەبەر كراوە و ڕۆڵیان هەیە لە دەستنیشان كردنی جۆری دەسەڵات. بەڵام كێشەكە لە كوردستان و عێراق و هەندێك لە وڵاتانی دەوروبەرماندایە كە سەرەڕای بانگەشە بۆ دیموكراسییەت و پەنا بردنە بەر سندوقەكانی دەنگدان  بەڵام نە جێگیری بە خۆیانەوە دەبینن نە پێشكەوتن و نە مافی مرۆڤیان تێدا ڕەچاو دەكرێت و نە دەتوانرێ‌  لێپێچینەوە لەگەڵ دەسەڵات بكرێت و نە چاودێری بكرێت و نە دەستاودەستی ئاشتییانەی دەسەڵات بكرێت. لە هەموو ئەمانەش خراپتر دەستێوەردانی دەسەڵاتە لە ڕێگەی هێزە نیزامییەكان و ئاسایش و پۆلیس لە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن بە شێوەیەك كە سەركەوتنی حزبی دەسەڵات مسۆگەر بكات و پشكی شێر لە دەنگەكان بۆ خۆی ببات و كەمێك لە پاشماوەش بە حزبە نەیارەكان و ئۆپۆزسیۆن بدات. واتە لەم وڵاتانە پارەیەك و سەروەت و سامانێكی زۆری وڵات خەرج ئەكرێت و ماوەیەكی زۆر خەڵكی سەرقاڵ ئەكرێن و بازاڕی سیاسەت گەرم ئەكرێت و لە كۆتاییشدا ئەنجامەكان بەو شێوەیە دەبن كە حزبی دەسەڵات ئەیەوێت. ئەم هەڵبژاردنە دواییەی كوردستان و عێراق ومیسر نموونەی ئەمجۆرە مومارەسەیە بوون بۆ دیموكراسییەت.

بە كورتی لەم وڵاتانەدا دیموكراسییەت نەك هەر شكستی هێناوە، بەڵكو زۆر دەرئەنجامی نەرێنی لێ بووەتەوە، لە سەرووی هەموویانە بێ‌ ئومێدی و هیوا بڕاوی خەڵكی لە هەموو چاكسازییەك  و گۆڕانكارییەك.  جا ئایا ئەمە هۆكارەكانی خودین، واتە ئەم میللەتانە هێشتا نەگەیشتونەتە ئەو ئاستە سیستمی دیموكراسییەت بەرپا بكەن، یان بابەتین و لە دەرەوە نەخشەسازی و بەرنامە رێژییان بۆ دەكرێت، یان هەردوكیانن؟ دەبێ‌ لێكۆڵینەوەی لەسەر بكرێت و خوێندنەوەیەكی بابەتییانەی بۆ بكرێت.

بەڕای من هۆكارەكە دەگەڕێتەوە بۆ هەردولا، بەشێكی بۆ ئەم میللەتانە، بە بەرپرس و خەڵكەكەیەوە، بەشێكیشی دەگەڕێتەوە بۆ هۆكاری دەرەكی. یەكێك لە هۆكارە خودییەكان ئەوەیە كە ئەم میللەتانە دابەش بوون بەسەر دوو تەوژمی زۆر دژ بەیەك، ئەویش تەوژمی عەلمانییەتێكی توندڕەو و دژ بە ئیسلام، لەگەڵ تەوژمێكی ئیسلامی كە عەلمانییەت بە ئامرازێك تێدەگات بۆ لە بن هێنانی ئیسلام و بە دەستێكی دوژمنانی ئایین سەیریان ئەكات، لە ئەنجامی ئەمەوە  كلتوری یەكتر قبوڵكردن لە نێوان عەلمانییەكان و ئیسلامییەكاندا نەهاتۆتە كایەوە،  لێرەوە بەشێكی زۆری كێشەكان سەر هەڵدەدەن و دواتریش ئەم فاكتەرە تێكەڵ بە فاكتەرە دەرەكییەكە ئەبێت كە ڕۆڵی زلهێزەكانە لە ڕێگریكردن لە گەیشتنی ئیسلامییەكانە بە دەسەڵات و هەوڵی هێشتنەوەی عەلمانییەكان لە دەسەڵاتدا بە هەر نرخێك بووە.

هۆكارێكی تری بریتییە لە نزمی ئاستی هۆشیاری سیاسی ئەم میللەتانە بە تایبەت حزبە سیاسییەكان، ئەگەر كوردستان بە نموونە بێنینەوە ئەو شتە بە ڕوونی  بەدی دەكرێت، لێرەدا  نە سەرانی حزبەكان ئەو هۆشیارییەیانە هەبوو نە لایەنگرانیان، بۆ نموونە لە دەنگداندا خوێندكارێكی زانكۆ و نەخوێندەوارێكی سود وەرگرتوو لەو حزبانە لە یەك ئاستا بوون و هەردوكیان لە یەك هەڵبژاردندا زیاد لە دە جار دەنگیان بۆ حزبەكەی خۆیان داوە، واتە حزبەكان و لایەنگرانیشیان ئەیانزانی ئەو سەركەوتنە بە ساختەكاری بووە، و لە نێوان خۆشیاندا شانازییان پێوە كردووە!.

ڕۆڵی سوپا و دەستێوەردانی سوپا لە پرۆسەی سیاسی و عەقڵییەتی عەسكەرتاری دەسەڵاتداران هۆكارێكی تری شكستی پرۆسەی دیموكراسییە لەم وڵاتانەدا،  ئەمیش خۆی لە خۆیدا بەشێكە لەو مەنزومەیەی كاری پێدەكرێت بۆ دیاریكردنی جۆری ئەو حكومەتانەی پێك دەهێنرێن لەم وڵاتانەدا و لە لایەكەوە  بەستراوەتەوە بە ڕۆڵە دەرەكییەكەوە.

بە لای منەوە هۆكارە بابەتییەكان، یان دەرەكییەكان، ڕۆڵی سەرەكییان هەیە لە شكست هێنانی دیموكراسییەت لەم وڵاتانەدا.

بۆ زانینی كاریگەری هۆكارە دەرەكییەكان، بە تایبەت ڕۆڵی وڵاتە زلهێزەكان لە شكست هێنانی دیموكراسییەت لەم وڵاتانەدا دەبێ‌ بگەڕێینەوە بۆ تێڕوانینی ڕۆژئاواییەكان بۆ ئیسلام و هەوڵ و كۆششەكانیان بۆ ڕوخاندنی خەلافەتی عوسمانی و دواتر ڕێگری كردن لە گێڕانەوەی خەلافەتی ئیسلامی و حوكمی ئیسلامی  و دواتریش هەڵوێستیان لەو حزب و لایەنە ئیسلامییانەی ئیش بۆ گەیشتنە دەسەڵات و پێكهێنانی دەوڵەتی ئیسلامی دەكەن.

لەم نوسینەدا من تێگەیشتنی خۆم بۆ ئەم پرسە ئەنوسم كە لە ئەنجامی خوێندنەوەی بەرهەمی ڕۆژهەڵاتناسان و سیاسەتمەدارانی ڕۆژئاواو لێدوانەكانی بیرمەند و سیاسییەكانیان و پاشان چاودێری واقعی جیهانی ئیسلامی و ڕووداوەكانەوە پێی گەیشتوم.  لەم كاتەدا دۆكیومێنتێكی تایبەت بەم  بوارەم لەبەر دەستدا نییە، بەڵام  بە شێوەیەكی گشتی ئاگام لە تێڕوانینی وڵاتانی ڕۆژئاوا بۆ ئیسلام و نەخشەیان بەرامبەر بە ئیسلام و موسوڵمانان هەیە و دڵنیام لەوەی بەشێكی سەرەكی ئاژاوەو بشێوی ئەم وڵاتانە دەگەڕێتەوە بۆ پلانەكانی ئەوان.

دەستێوەردانی زلهێزەكان لەم وڵاتانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست شتێكی زۆر ئاشكرایە و بەڵگە بۆ هێنانەوەی ناوێت و ئێستا ئەو وڵاتانە نایشارنەوە ، بۆ نموونە پارێزگاریكردن لە قەوارەی جولەكە بە هەر نرخێك بووە ستراتیژییەكی نەگۆڕە بە نیسبەت ئەو وڵاتانەوە و لەو پێناوەدا ئامادەن قوربانی بەهەموو  بەهاكان بدەن .  دووفاقەیی لە مامەڵە لە گەڵ شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی شتێكی زۆر زەقە، قەززافی لەبەر ئەوەی ڕایان لێی نەبوو بە بیانووی ئەوەی هێزی لە ڕادەبەدەر دژ بە گەلەكەی بەكاردێنێت _ كە هێشتا بەكاریشی نەهێنابوو_  دەستیان لەو ولاتە وەردا لە دژی ڕژێم و بە ماوەیەكی كەم ڕوخاندیان، بەڵام لە سوریا وڵات وێران كراو زیاد لە نیوەی میللەتەكەی دەربەدەركراو جۆرەها چەكی قەدەغە كراو بەكارهێنرا كەچی شۆڕشەكەیان بەلارێدا برد و ڕژێمەكەیان هێشتەوە، ئەویش تەنها لەبەر خاتری پاراستنی ئاسایشی قەوارەی جولەكە!

لە میسریش تەنها لەبەر ئەوەی ئیسلامییەكان سەركەوتن و گومانیان هەبوو مەترسی بۆ سەر قەوارەی جولەكە هه‌بێت هانی سوپایان لێدان و بە كودەتایەك كە هەزارەها قوربانی لێكەوتەوە ئەو حكومەتە هەڵبژێرراوە لەناوبرا.

پشتگیریكردنی كۆدەتاكەی توركیا لە تەمموزی 2016 لەلایەن ڕۆژئاواییەكانەوە بەڵگەیەكی ترە لەسەر دوفاقەیی ئەو وڵاتانە.

لە عێراق و كوردستانیشدا كێشمەكێشی زلهێزەكان و هێزە ئیقلیمییەكان شتێكی شاراوە نییە و ڕەنگدانەوەی لە ئەنجامی هەڵبژاردنەكاندا ئاشكرایە.

دەستێوەردانی وڵاتە زلهێزەكان لەم وڵاتانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئاستی سیاسی و ئابوریدا نەوەستاوە بەڵكو پەلی هاویشتووە بۆ لایەنی فەرهەنگیش ، عەرەبستانی سعودی نمونەیەكی زەقی ئەم دەستێوەردانەیە.

ڕەنگە زۆر كەس باوەڕنەكەن كە یەكێك لە پاڵنەرە هەرە سەرەكییەكانی دەستێوەردانی وڵاتە زلهێزەكان لەم ناوچەیە پاڵنەری ئایینییە، ئەویش یان لەبەر ئەوەی خۆیان ئایین بەلایانەوە گرنگ نییەو ئەو ئەرزشەی نییە، یان لەبەر بێئاگاییان، من تەنها ئاماژە بەناوی چەند كتێبێك دەدەم كە گرنگی ئەو فاكتەرە دەرئەخەن، یەكێك لەوانە كتێبی (النبو‌وة  والسیاسة)ی گرەیس هاڵسێڵ (pvophecy and Politics)  كە تێیدا باسی ئەوە دەكات چۆن زۆرێك لە سەرۆكەكان و بەرپرسانی ئەمریكا كەوتونەتە ژێر كاریگەری مەسیحییە ئینجیلییەكانەوە كە پشت بە پێشبینییەكانی سفری حزقیال و سفری خەو و سفری یۆحەننا دەبەستن لە ئیشكردن بۆ ئیسرائیل و زەمینە ساز كردن بۆ هاتنەوەی مەسیح لە فەڵەستین.

دكتۆر یوسف الحسن لە كتێبی ڕەهەندی ئایینی لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا لەمەڕ ململانێی عەرەبی و زایۆنی كە تێزێكی دكتۆرایە ئاماژە بۆ هەمان بابەت دەكاو دەڵێ هەر دانیشتنێكی كۆنگرس كە پەیوەندی بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە هەیە دەبێ‌ قەشەیەك لە تەوژمی مەسیحییە ئینجیلییەكان ئامادە بێت نەوەكو بڕیارێك بدرێت پێچەوانەی ویستی خوا بێت دەربارەی فەڵەستین و جولەكە.

هەروەها لە كتێبی (ید الله) Forcing GODs HANDلە نوسینی گریس هاڵسێڵ و وەرگێڕانی محمد السماك باسی ئەوە دەكات بۆچی ئەمریكا قوربانی بەبەرژەوەندییەكانی خۆی دەدات لە پێناو ئیسرائیلداو باسی شەڕی هەرمەگدۆن دەكات و باسی ڕاستڕەوە مەسیحییە توندڕەوەكان دەكات  چۆن زەمینە سازی دەكەن بۆ هاتنە دی ئەم  پێشبینییەو گەڕانەوەی مەسیح  كە ڕزگاركردنی مرۆڤایەتی تێدایە.

دەزگای راند RAND CORPORATION كە دەزگایەكە سەر بە وەزارەتی بەرگری ئەمریكا بەشێك لە توێژینەوەكانی لە سەر كۆمەڵگە ئیسلامییەكانە بەتایبەت تەوژمی ئیسلامی و بەمەبەستی زیاتر ئاشنابوون پێیان، ئەم دەزگایە كاریگەری زۆرە لەسەر خاوەن بڕیارەكان لە ئەمریكا و یەكێك لە كارەكانی داهێنانی ناوناتۆرەیە لە بزوتنەوە ئیسلامییەكان بە مەبەستی ڕێگە خۆشكردن بۆ لێدانیان .(1)

ئەمانەو چەندین كتێب و لێدوانی بەرپرسانی ئەمریكا و ڕۆژهەڵاتناسانی لە وێنەی بەرنارد لویس بە ڕوونی دەریدەخەن كە ڕۆژئاوا ئەجیندای خۆی هەیە بەرامبەر ئیسلام و جیهانی ئیسلامی و لە هەوڵی بەردەوامدان بۆ شكست هێنان بە بزووتنەوە ئیسلامییەكان و ڕێگریكردن لە ئیسلام لەوەی جارێكی تر وەكو هێزیكی سیاسی كاریگەر بێتەوە.

كەواتە لە ئەنجامی ئەم تێروانینەی ئەمریكاو وڵاتانی ئەوروپی بۆ ئیسلام و جیهانی ئیسلامی هەرگیز ڕێگە نادەن ئیسلامییەكان بێنە سەر حوكم، بە تایبەت لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەبەر ئەوەش بوو دەستیان خستە ناو شۆڕشەكانی بەهاری عەرەبی و لەباریان بردن.

بە دڵنیاییەوە ئەو وڵاتانە ڕێگە نادەن ئیسلامییەكان سود لەو پرۆسە دیموكراسییە وەربگرن و لە ڕێگەیەوە بگەنە دەسەڵات بە بیانووی ئەوەی ئیسلامییەكان وەكو پەیژەیەك تەماشای ئەم ئالییەتە ئەكەن، لەئەنجامی ئەم دەستێوەردانەدا دیموكراسییەت لە جیاتی ئەوەی ئامرازێك بێت بۆ نەهێشتنی دیكتاتۆرییەت، دەكرێتە ئامرازێك بۆ سەپاندنی دكتاتۆرییەت، سەرەتا لە ڕێگەی چەواشەكاری وئاڕاستەكردنی خەڵكی بە ئاڕاستەی دەنگدان بە عەلمانییەت، ئەگەر ئەوە سەری نەگرت ساختەكاری و دەستكاریكردنی سندوقەكانی دەنگدان، ئەویش سەری نەگرت كۆدەتای سەربازی. كەواتە هیچ كاتێك ڕێگە نادرێت ئەم میللەتانە بڕیار بدەن  و ئەو لایەنانە هەڵبژێرن كە خۆیان دەیانەوێت ئەگەر بزانن  میللەت ڕوو لە ئیسلامن. واتە ئەو دیموكراسییەتەی كە ڕێگەی پێدەدرێت دیموكراسییەكی مەرجدارە، ئەگەر بەرپاكردنی ئەو ڕژێمانە بگەیەنێتە دەسەڵات كە ڕۆژئاوا ڕای لێیەو مەترسی بۆ سەر ئیسرائیل نییە ئەوا ڕێگەی پێدەدرێت ئەنجام بدرێت و ڕێز لە ئەنجامەكانی دەگیرێت، بەڵام ئەگەر گومانی ئەوەی لێ ببرێت ڕژێمێكی دژ بە بەرژەوەندییەكانی زلهێزەكان یان ئیسرائیل دێتە كایەوە ئەوا ڕێگری لێدەكرێت و ئەگەر سەریش بگرێت بە هەر نرخێك بووە لەباری دەبەن.

ڕەنگە لێرەدا پرسیارێك بوروژێنرێت، ئەویش ئەوەیە: ئەگەر شتەكە بەو شێوەیەیە بۆچی ڕێگە درا بە حكومەتی ئیسلامی ئێران و حكومەتی شیعی عێراق و ئاك پارتی لە توركیا بێنە سەر حوكم؟ لە وەڵامدا دەڵێین ڕۆژئاوا شتەكانیان بە هەڕەمەكی نییە و بۆ هەموو شتێك حیسابی خۆیان كردووەو لە ئەنجامی خوێندنەوەی قووڵ بۆ شتەكان بڕیار دەدەن و لە هەموو شتێكدا قازانج و زەرەر لێكدەدەنەوە و سودو زیانە نزیك و دوورەكان لێك دەدەنەوە.

ڕۆژئاوا جیاوازی نێوان شیعەو سوننە باش دەزانن و فكری خومەیەنییان باش خوێندبویەوە و پێدەچێ‌ باش زانیبێتیان هەڵدەستێت بە هەناردەكردنی شۆڕش و بڵاوكردنەوەی مەزهەبەكەی و لە ئەنجامدا ململانێیەكی زۆر لە ناوچەكەدا ڕوو دەدات و ناوچەكە بە شەڕی تائیفی گڕدەگرێت و وڵاتە عەرەبییەكانیش لە ناچاریدا و بۆ پاراستنی خۆیان پەنا دەبەنە بەر ئەمریكاو زیاتر خۆیان دەهاونە باوەشیەوە.

ڕێگەدان بە پێكهێنانی حكومەتێكی ئیسلامی لەسەر مەزهەبی شیعە لە عێراقیشدا بۆ هەمان مەبەست بوو، دەرئەنجامەكەشی دیارە كە ئەمڕۆ ململانێی شیعەو سوننە لە ئاستێكدایە ڕەنگە بە درێژایی مێژووی ئیسلام بە سەردەمی صەفەوییەكانیشەوە شتی وای بە خۆیەوە نەبینیبێ‌. هەر ئەم ململانێیە وای كردووە پرۆژەی ئیسلامی زۆر بەرەو دواوە بچێت و خەڵكانێكی زۆر چ لە ئێران و چ لە عێراق و ناوچەكانی تردا ڕوو لە ئیلحاد و بێدینی بكەن.

تەسك كردنەوەی پەتەكە ئەمڕۆ لە ملی ئێران من وای بۆ دەچم هۆكارەكەی بگەڕێتەوە بۆ ئەوەی تا ئێستا ئێران نایەوێت بە فەرمی دان بە قەوارەی جولەكەدا بنێت و یارمەتی حەماس دەدات و هەركاتێك ئەو كارە بكات لەو باوەڕەدام ئەو ئابڵۆقەیەی لەسەر لا ببرێت. جمهوری ئیسلامیش ناتوانێ‌ ئەو كارە بكات چونكە پرسی فەڵەستین بە نیسبەت ئەوەوە زۆر هەستیارە، ئەوان لەیەكەم ڕۆژەوە دەماری عەرەبی سوننەیان ئەزانی و مێشكیانیان باش خوێندبویەوە بەتایبەت بزوتنەوە ئیسلامییەكان و ئەیانزانی بەلای ئەوانەوە مەسەلەی فەڵەستین و قودس پرسێكی مەركەزین بەلایانەوەو پێوەری سەرەكین بۆ هەڵسەنگاندنی هەر لایەنێك، بۆیە جمهوری ئیسلامی لەیەكەم ڕۆژەوە ئەو پرسەی كردە پردێك بۆ پەڕینەوە بۆ ناو جیهانی سوننەو تاڕادەیەك سەركەوتنی باشی بەدەست هێنا بە تایبەت لە ڕێگەی حزبوڵلاوە . بەڵام دوای هاتنی شیعەی عێراق و پاكتاوی سوننە لە عێراقدا و بەهاری عەرەبی و پشتیوانی كردنی ئێران و حزبوڵلا لە ڕژێمی سوریا، جمهوری ئیسلامیش و حزبوڵلاش مصداقییەتی خۆیان تاڕادەیەكی زۆر لەدەست داوە، تاقە وەرەقەیەكیش بەدەستیانەوە مابێت مەسەلەی فەڵەستین و حەماسە كەلەو باوەڕەدام ئێران كە دەوڵەتێكی پەیامدارە ئامادە نییە دوا وەرەقەی خۆی بدۆڕێنێ، ئەگەر چی زەرەری زۆریش بكات لە ڕووی ئابوریی یا سیاسییەوە.

بە نیسبەت توركیاشەوە لەو باوەڕەدام عەلمانییەكانی توركیاو سوپاش ناچاربوون ڕێگە بە حزبەكەی ئۆردوگان بدەن دەسەڵات بگرێتە دەست، چونكە ئابووری توركیا تەواو تەپیبوو، چووبوونە ناو تونێلێكی داخراوەوەو هیچ چارێكیان نەبوو قبوڵكردنی ئەنجامەكانی هەڵبژاردن نەبێت، بەتایبەت ئەگەر ئەوە بزانین كە ئۆردوگان لەو ماوەیەی سەرۆك شارەوانی ئەستەمبوڵ بوو سەركەوتنێكی گەورەی لە ڕووی ئابووری و ئیدارییەوە بەدەست هێنابوو، جگە لەوەی كە ئەوان خۆیان بە حزبێكی عەلمانی ناساندووەو لەوانەیە بەڵێنیان دابێ‌ كە دژ بە ئیسرائیل هیچ كارێكی نەرێنی نەكەن. ڕووداوەكانیش سەلماندیان توركیا دەوڵەتی بەرژەوەندییەكانە زیاتر لەوەی دەوڵەتێكی خاوەن پەیام بێت و بەرژەوەندییەكانی خۆی ناكاتە قوربانی هیچ شتێك، بە پێچەوانەی ئێرانەوە كە مەزهەب و بەرژەوەندی مەزهەبی بەلایەوە لەسەرووی هەموو شتێكەوەیە.

كۆتا خاڵ كوردستانی خۆمانە كە من لەو باوەڕەدام هەموو هۆكارە خودی و بابەتییەكانی تێدا هەیە بۆ ئەوەی نەهێڵێ دیموكراسییەت تیێدا بەرپا بكرێت. سەرباری ئەو هۆكارە خودییانەی لە پێشەوە باسمان كرد هەندێك هۆكاری تریش هەن، لەوانە عەقڵییەتی خێڵەكی حزبە عەلمانییەكانی كوردستان و سەرانی ئەو حزبانە بەتایبەت دوو حزبی دەسەڵاتدار.

عەقڵییەتی شاخ و عەسكەرتاری بەڕادەیەكە كە كەسێكی دیاری ناو حزبێكی دەسەڵات بڵێت ئێمە تاخاوەنی كورسییەك بین كەس ناتوانێ‌ لەسەر دەسەڵات لامان بدات ! (2)

هەر هەمان بەرپرس ڕێكخراوێكی داناوەو لە ژێر دروشمی" ئایین بۆ تاك و دیموكراسی بۆ هەمووان" ـدا  كۆنفرانس دەبەستێت لە كاتێكدا كە  خودی ناونیشانەكە بەڵگەیە لەسەر تێنەگەیشتن لە چەمكی دیموكراسییەت چونكە لە دیموكراسییەتدا نابێ‌ دید و بۆچوونی خۆت فەرز بكەیت بەسەر كەسدا بەتایبەت لە ڕێبازێكدا كە تێكستەكانی ئەو ڕێبازە وا ناڵێن. جا ئەگەر ڕۆشبیرترین كەسی ناو حزبێك ئاوها لە دیموكراسییەت گەیشتبێ‌ ئەبێ‌ حاڵی خەڵكانی تر چۆن بێت!

هۆكارە دەرەكییەكان كاریگەرییان لەسەر كورد زیاترە تاوەكو وڵاتانی تر چونكە ئەگەر بەنیسبەت وڵاتە عەرەبییەكانەوە تەنها وڵاتە زلهێزەكان ڕۆڵیان هەبێ‌ وهەڵوێست لە ئیسلام و ڕەچاوكردنی بەرژەوەندی ئیسرائیل هۆكار بن ئەوا لە كوردستاندا وڵاتانی دەوروبەریش ڕۆڵیان هەیە و بەرژەوەندییەكانیان و ئاسایشی نەتەوەییان پەیوەندی هەیە بە دۆزی كوردەوە بۆیە كێشمەكێشی سیاسی نێوان ئەو وڵاتانە كاریگەری ڕاستەوخۆیان هەیە لەسەر كوردستان.

 

 

 

پەراوێزەكان:

1 . گرنگیدانی دەزگای ڕاند بە ئیسلام دەگەڕێتەوە بۆ ساڵ 1999 واتە پێش ڕوداوەكانی 11ی 9  بە دوو ساڵ كاتێك  توێژینەوەیەكیان بڵاوكردەوە بە ناوی ڕووبەڕوو بوونەوەی ئیرهابی نوێ‌ كە كۆمەڵێك توێژەر نووسیبوویان.

2 . لە ڕاستیدا دەبوایە بوتایە : ئێمە تاخاوەنی یەك چەكدار بین كەس ناتوانێ لەسەر دەسەڵات لامان بدات یان تا خاوەنی یەك چەكدار بین خاوەنی كورسی پەرلەمانی خۆمان دەبین بەڵام وەكو بەعەرەبی دەوترێت: خانته العبارە. واتە قسەكەی بە جوانی بۆ نەهات!